Faḍl Allāh al-Ṣamad fī Tawḍīḥ al-Adab al-Mufrad – فضل الله الصمد في توضيح الأدب المفرد | Sharḥ al-Adab al-Mufrad | al-Bukhārī & Faḍl Allāh al-Jīlānī

Faḍl Allāh al-Ṣamad – Een uitgebreide uitleg van al-Adab al-Mufrad van Imām al-Bukhārī

Faḍl Allāh al-Ṣamad fī Tawḍīḥ al-Adab al-Mufrad (فضل الله الصمد في توضيح الأدب المفرد) is een omvangrijk commentaar van Shaykh Faḍl Allāh al-Jīlānī op het beroemde al-Adab al-Mufrad van Imām Abū ʿAbd Allāh Muḥammad ibn Ismāʿīl al-Bukhārī (194–256 AH / 810–870).

Al-Adab al-Mufrad behoort tot de belangrijkste klassieke verzamelingen over islamitische omgangsvormen, karaktervorming en profetische ethiek. Het werk brengt overleveringen van de Profeet Muḥammad ﷺ, uitspraken van de metgezellen en berichten van de vroege generaties samen rond onderwerpen die het dagelijks leven van iedere moslim raken.

In dit uitgebreide commentaar verduidelijkt Shaykh Faḍl Allāh al-Jīlānī de betekenis van de overleveringen en de morele en praktische lessen die daaruit kunnen worden afgeleid.

Met 980 pagina's biedt deze uitgave veel ruimte voor een grondige bestudering van de profetische richtlijnen op het gebied van gedrag, omgangsvormen en innerlijke vorming.

De profetische levenswijze als fundament voor goed karakter

De islamitische traditie kent een bijzondere plaats toe aan adab: het geheel van goede omgangsvormen, respectvol gedrag, verantwoordelijkheidsbesef en morele verfijning.

Adab heeft betrekking op de relatie van de mens met Allah, maar ook op zijn omgang met ouders, familieleden, buren, vrienden en de samenleving.

Imām al-Bukhārī verzamelde in al-Adab al-Mufrad een groot aantal overleveringen die laten zien hoe deze beginselen in het dagelijks leven gestalte krijgen.

De verzameling maakt duidelijk dat islamitische kennis niet uitsluitend bestaat uit het kennen van religieuze voorschriften, maar ook uit het ontwikkelen van een karakter waarin barmhartigheid, rechtvaardigheid, geduld, bescheidenheid en respect zichtbaar worden.

Belangrijke onderwerpen uit al-Adab al-Mufrad

Het oorspronkelijke werk behandelt een breed scala aan onderwerpen uit de islamitische zedenleer.

Daaronder vallen het respecteren en goed behandelen van ouders, het onderhouden van familiebanden, het zorgen voor kinderen, het respecteren van ouderen, vriendelijkheid tegenover buren, gastvrijheid, het bewaken van de tong, het vermijden van kwetsende woorden, het beheersen van woede en het tonen van mededogen.

Ook onderwerpen als oprechtheid, bescheidenheid, sociale verantwoordelijkheid en goede omgangsvormen komen uitgebreid aan bod.

Deze thema's maken al-Adab al-Mufrad bijzonder relevant voor de persoonlijke vorming van de moslim en voor de omgang binnen het gezin en de samenleving.

De toelichting van Shaykh Faḍl Allāh al-Jīlānī

Shaykh Faḍl Allāh al-Jīlānī al-Hindī (overleden 1399 AH) schreef met Faḍl Allāh al-Ṣamad een uitgebreide uitleg van de verzameling van Imām al-Bukhārī.

Zijn commentaar helpt de lezer om de betekenis van de overleveringen beter te begrijpen en de lessen daarvan in hun religieuze en morele context te plaatsen.

Daarbij staat de praktische betekenis van de profetische richtlijnen centraal: hoe kan de moslim zijn gedrag verbeteren, zijn verantwoordelijkheden nakomen en de omgang met anderen vormgeven volgens de Sunnah?

Het werk nodigt uit tot een studie waarbij kennis en handelen met elkaar verbonden blijven.

Adab en tazkiyah – Kennis die zichtbaar wordt in gedrag

Een belangrijk uitgangspunt van de profetische ethiek is dat innerlijke vorming en uiterlijke omgangsvormen nauw met elkaar samenhangen.

Eigenschappen zoals geduld, nederigheid, dankbaarheid, oprechtheid en zelfbeheersing hebben niet alleen betrekking op het innerlijk, maar worden zichtbaar in woorden en handelingen.

De studie van al-Adab al-Mufrad sluit daarom nauw aan bij tazkiyah: de zuivering en vorming van de ziel.

Door de overleveringen en hun uitleg te bestuderen, wordt de lezer aangespoord om de eigen omgangsvormen te onderzoeken en de profetische richtlijnen in het dagelijks leven toe te passen.

Een waardevol commentaar voor studenten en lezers

Faḍl Allāh al-Ṣamad is geschikt voor studenten van hadith, docenten, imams en lezers die zich verder willen verdiepen in de islamitische ethiek.

Het boek kan worden gebruikt bij lessen over al-Adab al-Mufrad, voor individuele studie en als naslagwerk bij onderwerpen die betrekking hebben op gedrag, familiebanden en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Ook voor lezers die al beschikken over de oorspronkelijke verzameling van Imām al-Bukhārī biedt dit commentaar een waardevolle verdieping.

Luxe editie van Dār Ibn Ḥazm

Deze uitgave van Dār Ibn Ḥazm uit Beiroet telt 980 pagina's en is uitgevoerd als één luxe hardcover, gedrukt op hoogwaardig shamwa-papier met kleurendruk.

Met een formaat van circa 17 × 24 cm en een gewicht van ongeveer 1,5 kg is het een omvangrijke en verzorgde editie voor langdurige studie en raadpleging.

Book Details

• Titel: Faḍl Allāh al-Ṣamad fī Tawḍīḥ al-Adab al-Mufrad
• Arabische titel: فضل الله الصمد في توضيح الأدب المفرد
• Oorspronkelijke tekst: al-Adab al-Mufrad – الأدب المفرد
• Auteur oorspronkelijke tekst: Imām Abū ʿAbd Allāh Muḥammad ibn Ismāʿīl al-Bukhārī
• Commentaar: Shaykh Faḍl Allāh al-Jīlānī al-Hindī – فضل الله الجيلاني الهندي
• Overlijdensjaar commentator: 1399 AH
• Uitgever: Dār Ibn Ḥazm – دار ابن حزم
• Plaats van uitgave: Beiroet, Libanon
• Editie: Eerste druk Jaar van uitgave: 2021
• Taal: Arabisch
• Onderwerp: Hadith, profetische ethiek, adab, akhlāq, tazkiyah
• Aantal pagina's: 980
• Aantal delen: 1
• Formaat: Circa 17 × 24 cm
• Bindwijze: Luxe hardcover
• Papier: Shamwa
• Druk: Kleurendruk
• Gewicht: Circa 1,4–1,5 kg Vocalisatie: Niet volledig gevocaliseerd
• ISBN: 9789959858962

 

ENGLISH

Faḍl Allāh al-Ṣamad – A Comprehensive Commentary on al-Adab al-Mufrad by Imām al-Bukhārī

Faḍl Allāh al-Ṣamad fī Tawḍīḥ al-Adab al-Mufrad is an extensive Arabic commentary by Shaykh Faḍl Allāh al-Jīlānī al-Hindī (d. 1399 AH) on the celebrated al-Adab al-Mufrad of Imām Muḥammad ibn Ismāʿīl al-Bukhārī (194–256 AH / 810–870 CE).

Al-Adab al-Mufrad is among the most important classical collections devoted to Islamic manners, moral conduct and Prophetic ethics. It brings together narrations from the Prophet Muḥammad ﷺ, reports from his Companions and accounts from the early generations concerning the development of good character.

This substantial 980-page commentary provides explanations of the narrations and highlights their moral and practical significance.

The Prophetic Model of Character

The concept of adab occupies a central place in Islamic teachings. It encompasses respect, compassion, responsibility, sincerity, self-discipline and the cultivation of noble character.

Through the narrations collected by Imām al-Bukhārī, readers encounter guidance concerning relationships with parents, relatives, neighbours, children, elders and the wider community.

The work also addresses the importance of controlling one's speech, avoiding harmful behaviour, maintaining family ties, showing kindness and developing patience.

A Detailed Explanation by Shaykh Faḍl Allāh al-Jīlānī

In Faḍl Allāh al-Ṣamad, Shaykh Faḍl Allāh al-Jīlānī offers a substantial explanation of the original collection.

His commentary assists readers in understanding the meanings of the narrations and reflecting upon the ethical principles they convey.

The emphasis on applying Prophetic guidance makes the work especially relevant for those seeking to connect the study of hadith with personal conduct and spiritual refinement.

Knowledge, Character and Spiritual Development

The study of al-Adab al-Mufrad demonstrates that Islamic knowledge is closely connected to the cultivation of character.

Qualities such as sincerity, humility, gratitude, patience and compassion are not merely abstract virtues. They are intended to shape the way a Muslim speaks, acts and interacts with others.

This connection between knowledge and conduct makes the work particularly valuable for students interested in hadith, Islamic ethics and tazkiyah.

An Important Reference for Islamic Studies

Faḍl Allāh al-Ṣamad is suitable for students of hadith, teachers, scholars and readers seeking a deeper understanding of Prophetic manners.

It may be studied alongside the original al-Adab al-Mufrad or consulted as a reference on questions relating to family life, social conduct and moral responsibility.

Premium Edition by Dār Ibn Ḥazm

This edition is published by Dār Ibn Ḥazm in Beirut and contains 980 pages in a single luxury hardcover volume.

Printed on premium shamwa paper with colour printing, it measures approximately 17 × 24 cm and weighs around 1.5 kg.

The Arabic text is not fully vowelled.

العربية

فضل الله الصمد في توضيح الأدب المفرد

يُعد كتاب فضل الله الصمد في توضيح الأدب المفرد للشيخ فضل الله الجيلاني الهندي، المتوفى سنة 1399 هـ، من الشروح الموسعة على كتاب الأدب المفرد للإمام الحافظ أبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري، المتوفى سنة 256 هـ.

ويُعد الأدب المفرد من أشهر المصنفات الحديثية التي جمعت الأحاديث النبوية وآثار الصحابة والتابعين في مكارم الأخلاق والآداب الإسلامية وحسن المعاشرة.

وقد اعتنى الإمام البخاري في هذا الكتاب بجمع الروايات المتعلقة ببر الوالدين، وصلة الأرحام، وحقوق الجيران، وحسن الخلق، وضبط اللسان، والرحمة، والتواضع، وغير ذلك من أبواب الآداب التي يحتاج إليها المسلم في حياته اليومية.

شرح موسع للآداب النبوية

جاء شرح الشيخ فضل الله الجيلاني لبيان معاني الأحاديث والآثار الواردة في الأدب المفرد، وإيضاح ما تتضمنه من توجيهات تربوية وأخلاقية.

ويبرز الكتاب أهمية الاقتداء بهدي النبي ﷺ في الأقوال والأفعال والمعاملات، والعناية بالآداب التي تصلح بها علاقة الإنسان بربه وبأهله وبالناس من حوله.

كما يوضح أن معرفة السنن والآداب النبوية ينبغي أن تقترن بالعمل بها، وأن تهذيب الأخلاق من المقاصد العظيمة للتربية الإسلامية.

موضوعات الكتاب

يتناول الكتاب موضوعات متعددة من الآداب الإسلامية، منها بر الوالدين، وصلة الرحم، والإحسان إلى الجيران، وتوقير الكبير، والرحمة بالصغير، وحفظ اللسان، وترك الأذى، وحسن المعاشرة، والصدق، والتواضع، والصبر، وضبط الغضب.

وتظهر من خلال هذه الموضوعات شمولية الهدي النبوي لمختلف جوانب الحياة الفردية والأسرية والاجتماعية.

العلم والعمل وتزكية النفس

تؤكد الأحاديث الواردة في الأدب المفرد أن حسن الخلق ليس أمرًا ثانويًا في حياة المسلم، بل هو من ثمرات الإيمان والعلم النافع.

فالإخلاص، والرحمة، والحلم، والتواضع، وحسن الكلام، واحترام حقوق الآخرين، كلها معانٍ تتجلى في السلوك اليومي.

ومن هنا تتضح أهمية دراسة الآداب النبوية في تزكية النفس وتهذيب الأخلاق، وربط العلم الشرعي بالعمل الصالح.

لطلاب الحديث ومحبي السنة

يناسب هذا الشرح طلاب العلم والمهتمين بدراسة الحديث النبوي والأخلاق الإسلامية، كما ينتفع به المدرسون والباحثون وكل من يرغب في التوسع في فهم كتاب الأدب المفرد.

ويمكن الاستفادة منه في حلقات العلم، والدراسة الفردية، والمطالعة، والرجوع إلى شروح الأحاديث المتعلقة بالسلوك والمعاملات.

طبعة فاخرة من دار ابن حزم

صدرت هذه الطبعة عن دار ابن حزم في بيروت، وتقع في 980 صفحة ضمن مجلد واحد فاخر.

وهي مطبوعة على ورق شاموا فاخر، بطباعة ملونة وخط واضح، في مقاس يقارب 17 × 24 سم.

والطبعة غير مشكولة تشكيلًا كاملًا بحسب بيانات البائع.